Wandelen over het Laantje (lang)

Schoolmeester Rijkens bezoekt boer Oosterhuis
Schoolmeester Jan Gerrit Rijkens uit Leens wandelt over het Laantje in Beijum. Het regent, hij zoekt een plek om te schuilen. Vlakbij staat een boerderij. Boer Oosterhuis heet hem van harte welkom en biedt hem eten en drinken aan (“eenige verversching, door ene gulle hand toegebragt”). Als het droog genoeg is, lopen ze samen door de omgeving. Boer Oosterhuis laat minstens vijfentwintig heuveltjes (“steenklipjes”) aan Rijkens zien. Die lagen vlakbij de Zuidwending en waar nu de Munsterheerd staat. Hebben daar vroeger mensen gewoond (“behuisde heemsteden”)?

De Heerdstee
De boerderij van Oosterhuis stond waar nu de Bentismaheerd ligt, ongeveer op de plek waar basisschool De Heerdstee staat. Toen ze in 1982 deze school bouwden, stond de boerderij van Oosterhuis er al lang niet meer. Zijn ‘heerdstee’ was in de 19e eeuw gesloopt en opnieuw opgebouwd aan de andere kant van het Laantje, want zo heette de Beijumerweg heel vroeger. Daar heeft heel lang een grote boerderij met woonhuis en serre gestaan. Veel Beijumers hebben die nog gekend. Van 1977 tot ergens in 1982 was de boerderij van Arjan de Jager (de laatste huurder) een archeologisch monument. Ook stond de boerderij bekend als de boerderij van Zomerman. Fibo Zomerman was de voorlaatste huurder.

Volop zomer medio tachtiger jaren: schoolplein van basisschool De Heerdstee met op de achtergrond de ‘boerderij van De Jager’, Beijumerweg 22, nu de plek van Gezondheidscentrum Beijum.

Gebouwd op koeiehuiden
Het was de bedoeling dat de boerderij verbouwd zou worden tot gezondheidscentrum. Ondertussen lag de boerderij er zo vervallen bij dat restauratie te duur werd gevonden. Schuren en woonhuis werden eind 1988 afgebroken en er verrees een modern nieuw gezondheidscentrum. Een huurder van de boerderij uit de Froukemaheerd vertelde dat de boerderij was gebouwd op koeienhuiden, net als ooit de Martinitoren.

Verhoging of wierde?
Het Gezondheidscentrum en basisschool De Heerdstee liggen op een verhoging. Onduidelijk is of die door de natuur (podium) of door de mens (wierde) is gemaakt. Archeologisch onderzoek is er niet gedaan, wel vonden ze er scherven van aardewerk.

‘Digte sluier’ over geschiedenis Beijum
Rijkens, schoolmeester in Wehe, maakte ‘cultuurhistorische’ wandelingen door de hele provincie Groningen, ook langs de boerderijen in ‘het verdwenen dorp Beijum’. Wat die ‘steenklipjes’ precies waren, blijft onduidelijk. Hij schrijft ook over zijn bezoek aan boer Ekke Gerrits de Vries (nu Beijumerweg 19, Boerderijum). Die beweerde dat er in zijn voortuin een kapel met begraafplaats had gestaan. Er zouden beenderen, schedels en een doodskist zijn gevonden.

Rijkens schrijft: “Niemand onzer heeft Beijum gekend, de kapel beschouwd, het slot Beijum bewonderd. Wij moeten ons alzoo bevredigen met die kenmerken, met die overblijfselen, welke men van het een en ander hier en daar nog vindt”. (1841)

De naam Heerdstee
Op de plek van de ‘heerdstee’ van boer Oosterhuis is in 1982 basisschool De Heerdstee gebouwd. ‘Heerdstee’ is een oud-Gronings woord voor: plaats bij de haard, bij het haardvuur. Vroeger was dat de centrale plaats in een woning. Rondom het vuur werd gegeten en werden verhalen verteld; daar was warmte te vinden. Het was een ontmoetingsplaats voor de kleine gezinsgemeenschap, waar ook buren en vrienden elkaar ontmoetten. En voegen we er aan toe, zoals ook de vuurplaats Jensemaheerd op 26 mei 2018 de plek was waar over Beijum werd gezongen, gedicht en verhalen werden verteld over haar roemruchte geschiedenis.

Bronnen:
J.G. Rijkens, ‘Iets over het oude Harssens, Beijum en Selwert’, Almanak ter Bevordering van kennis en goeden Smaak (1841), pag. 13-37.

Boeren, burgers, Beijumers (Beijumboek). Geschiedenis van de Groningse wijk Beijum. Uitgeverij Leander, Groningen, 2014, 2e druk. Eindredactie: Jaap van Leeuwen. ISBN 978-94-91181-00-9.

Het Beijumboek is nog verkrijgbaar bij lezingen van de Historische Werkgroep Beijum en op de Braderij van 30 juni 2018 op Plein Oost.

Foto basisschool Heerdstee: Jaap van Leeuwen
Foto koeien homepage: Ger Roosjen 1977
Foto boerderij De Bovenstreek: Fam. Barkema ?